Georgische wijn: 8.000 jaar geschiedenis, qvevri en amberwijn

Georgië heeft een bijzondere plaats in de geschiedenis van wijn. Archeologische vondsten laten zien dat hier ongeveer 8.000 jaar geleden al druivenwijn werd gemaakt. Een deel van die eeuwenoude wijntraditie wordt vandaag de dag nog steeds toegepast.

Wat is een qvevri? Hoe ontstaat amberwijn? En waarom zijn Georgische wijnen zo bijzonder? Met deze introductie ontdek je de belangrijkste achtergronden, zodat je tijdens onze proeverijen en masterclasses vooral kunt genieten van de wijnen en de verhalen van de wijnmakers zelf.

1. Achtduizend jaar wijngeschiedenis

Rond 6000 voor Christus werd in het gebied van het huidige Georgië al wijn gemaakt. Bij archeologische opgravingen in Gadachrili Gora en Shulaveris Gora, ten zuiden van Tbilisi, zijn oude aardewerken vaten gevonden met chemische sporen van druivenwijn.

Deze vondsten behoren tot het oudste overtuigende archeologische bewijs voor de productie van druivenwijn ter wereld. Niet voor niets wordt Georgië vaak de bakermat van de wijn genoemd.

Maar wijn is hier veel meer dan een drank. Het maakt deel uit van familie, gastvrijheid en tradities.

Tijdens een traditionele Georgische feestmaaltijd, de supra, leidt de tamada (toastmeester) de tafel met toosten op familie, vriendschap, liefde en het leven.

Druiven in de handen van een wijnmaker

Druiven en wijn zijn al duizenden jaren verbonden met de Georgische cultuur.

Wist je dat? In veel Georgische families wordt nog altijd zelf wijn gemaakt. Kennis over druiven, de oogst en het wijnmaken wordt vaak van generatie op generatie doorgegeven.

2. De qvevri: wijn maken in aardewerk

Een qvevri (ქვევრი) is een groot, meestal eivormig aardewerken vat waarin wijn wordt vergist, gerijpt en bewaard. Qvevri’s worden met de hand gemaakt en doorgaans grotendeels of volledig in de grond ingegraven.

De aarde helpt om de temperatuur tijdens de vergisting en rijping relatief stabiel te houden. De vaten kunnen enkele honderden tot duizenden liters bevatten.

De qvevri is dus een wijnbereidingsvat, geen afzonderlijke wijnstijl. Wijnmakers kunnen er verschillende soorten wijn in maken, afhankelijk van de druiven en hun werkwijze.

Traditionele Georgische qvevri wijnvaten

Traditionele qvevri’s: aardewerken wijnvaten die doorgaans in de grond worden ingegraven.

Hoe werkt de qvevri-methode?

1. De druivenoogst
De wijnmaker selecteert de druiven en bepaalt of alleen het sap wordt gebruikt, of ook schillen, pitten en soms steeltjes.

2. De vergisting
Het druivensap gaat in de qvevri. Gisten zetten de natuurlijke suikers om in alcohol. Veel traditionele wijnmakers werken met van nature aanwezige gisten.

3. Schilcontact en rijping
De wijn kan, afhankelijk van de gekozen wijnstijl, weken tot maanden in contact blijven met de schillen. Hierdoor krijgt de wijn extra smaak, structuur en tannines.

4. De wijn wordt gescheiden
De vaste druivenbestanddelen zakken naar de bodem. Vervolgens wordt de wijn gescheiden en verder gerijpt of voorbereid voor botteling.

Een eeuwenoud ambacht

Het maken van qvevri’s is een gespecialiseerd ambacht. Het vraagt veel kennis en ervaring om zulke grote aardewerken vaten met de hand te vormen en vervolgens te bakken.

In 2013 werd de traditionele Georgische qvevri-wijnbereidingsmethode door UNESCO opgenomen op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed.

Die erkenning gaat niet alleen over de wijn, maar ook over het vakmanschap, de kennis en de culturele tradities die van generatie op generatie worden doorgegeven.

Georgische ambachtsman maakt een qvevri van klei

Het traditionele ambacht van het maken van qvevri’s.

Een belangrijk onderscheid: qvevri verwijst naar het aardewerken vat waarin de wijn wordt gemaakt. Amberwijn verwijst naar een wijnstijl waarbij witte druiven langer in contact blijven met hun schillen. Amberwijn kan in een qvevri worden gemaakt, maar dat hoeft niet. En in een qvevri kunnen ook witte, rosé en rode wijnen worden geproduceerd.

3. Amberwijn: witte druiven, een andere aanpak

Amberwijn wordt gemaakt van witte druiven, maar anders dan bij veel klassieke witte wijnen blijft het sap tijdens de bereiding langer in contact met de druivenschillen.

Door dit schilcontact krijgt de wijn vaak een diepere goudgele tot amberkleurige tint. Ook worden extra geur- en smaakstoffen en tannines aan de wijn afgegeven, wat zorgt voor meer structuur.

De kleur en smaak verschillen sterk per wijn. Een paar dagen schilcontact kunnen al invloed hebben, terwijl sommige traditionele Georgische amberwijnen maandenlang met de schillen in contact blijven.

Glazen met Georgische amberwijn

Amberwijn kan uiteenlopen van goudgeel tot diep amberkleurig.

Hoe smaakt amberwijn?

Afhankelijk van het druivenras en de bereidingswijze kun je aroma’s tegenkomen van gedroogde abrikoos, sinaasappelschil, thee, kruiden, noten en gedroogde bloemen.

Wat amberwijn bijzonder maakt, is vaak de structuur. Sommige amberwijnen hebben duidelijke tannines: het licht drogende mondgevoel dat je ook van rode wijn kent.

Daardoor kan amberwijn de frisheid van witte wijn combineren met een mondgevoel dat eerder aan rode wijn doet denken.

Klassieke witte wijn

Meestal weinig schilcontact, een lichte kleur, frisse fruitaroma’s en een relatief zachte structuur.

Amberwijn

Langer schilcontact, vaak een diepere kleur, complexere aroma’s en merkbare tannines die de wijn extra structuur geven.

Amberwijn en orange wine

Beide termen verwijzen grotendeels naar dezelfde wijnstijl. Internationaal spreekt men vaak over orange wine, terwijl Georgische wijnmakers regelmatig de voorkeur geven aan amber wine.

Orange wine wordt overigens niet van sinaasappels gemaakt. Het is gewoon druivenwijn.

Is amberwijn altijd natuurwijn?

Nee. Amberwijn beschrijft vooral de bereidingswijze, terwijl termen als natuurwijn of zero-intervention wine betrekking hebben op de filosofie en de mate van ingrijpen tijdens het wijnmaken.

Een amberwijn kan met minimale interventie zijn gemaakt, maar dat is geen vereiste.

Wat eet je bij amberwijn?

Amberwijn kan verrassend veelzijdig zijn. Denk aan geroosterde groenten, paddenstoelen, noten, gerijpte kazen, gevogelte, gegrilde vis of kruidige gerechten.

Juist bij gerechten met veel umami of complexe smaken kan amberwijn een bijzondere combinatie opleveren.

Lichtere amberwijnen combineren vaak mooi met vis en groenten. Krachtigere varianten kunnen goed passen bij geroosterde, hartige en kruidige gerechten.

4. Veel meer dan alleen qvevri en amberwijn

Georgië heeft honderden inheemse druivenrassen en verschillende regionale wijntradities. Ook binnen de traditionele qvevri-methode bestaan grote verschillen.

Kakheti – Oost-Georgië

In Kakheti worden traditioneel vaak krachtigere witte wijnen gemaakt, met relatief langdurig schilcontact. Daarnaast staat de regio bekend om rode wijnen van bijvoorbeeld Saperavi.

Imereti – West-Georgië

In Imereti wordt bij traditionele witte wijnen doorgaans met minder schillen gewerkt en is het schilcontact vaak korter. Dat kan lichtere, frissere en subtielere wijnstijlen opleveren.

Daarnaast worden in Georgië ook moderne witte, rode, rosé en mousserende wijnen gemaakt, bijvoorbeeld in roestvrijstalen tanks of houten vaten. Er valt dus veel meer te ontdekken dan alleen amberwijn.

Nu zelf ontdekken!

De Georgische wijnwereld is bijzonder veelzijdig. Van frisse witte wijnen tot krachtige rode wijnen en van subtiele amberwijnen tot traditionele qvevri-wijnen: iedere regio en iedere wijnmaker heeft zijn eigen verhaal.

Wanneer je Georgische wijn proeft, vraag de wijnmaker dan vooral naar zijn of haar familie, wijngaarden, druivenrassen en de keuzes die tijdens het wijnmaken worden gemaakt.

Want hoewel de Georgische wijntraditie duizenden jaren oud is, geeft iedere generatie wijnmakers er opnieuw een eigen invulling aan.

Veel proefplezier!